Wokół kryzysu narosło wiele uproszczeń. Ludzie bardzo często myślą o nim jak o jednym wielkim wydarzeniu. Jak o czymś, co nagle spada z nieba, wywraca życie do góry nogami i od razu widać je w całej skali. A to nie zawsze tak wygląda. Kryzys bardzo często nie zaczyna się wtedy, kiedy robi się głośno. Nie zaczyna się w chwili, gdy człowiek już płacze, nie śpi, nie funkcjonuje albo mówi, że dłużej nie da rady. Bardzo często zaczyna się dużo wcześniej — wtedy, gdy coś od dawna narasta, ale jeszcze nie zostało nazwane.
I to jest jedna z pierwszych rzeczy, których ludzie nie rozumieją: kryzys rzadko bierze się znikąd. Zwykle jest wynikiem nawarstwienia. Długiego napięcia. Przeciążenia. Braku zasobów. Braku wsparcia. Zbyt wielu rzeczy dziejących się naraz. Jedno wydarzenie może być tylko iskrą, ale pod spodem bardzo często już wcześniej było sucho.
Druga ważna sprawa jest taka, że ludzie często skupiają się na samym zdarzeniu, a nie na tym, co ono spotyka po drodze. Patrzą na sytuację i myślą: „to to spowodowało kryzys”. Tymczasem dużo częściej o skali kryzysu decyduje nie tylko to, co się wydarzyło, ale też w jakim stanie człowiek był wcześniej. Jakie miał zasoby. Jak długo żył w napięciu. Czy był sam. Czy miał przestrzeń na odpoczynek. Czy był już wcześniej osłabiony psychicznie, emocjonalnie, finansowo, relacyjnie. To właśnie dlatego ta sama sytuacja dla jednej osoby będzie bardzo trudna, a dla innej okaże się punktem całkowitego załamania.
Ludzie nie rozumieją też, że w kryzysie nie zawsze da się czekać na pełną jasność. Bardzo często chcieliby mieć najpierw stuprocentową pewność, diagnozę, komplet odpowiedzi, dokładny plan. Tylko że kryzys nie działa w taki sposób. W kryzysie niepewność jest czymś naturalnym. Często trzeba reagować na podstawie tego, co wiadomo na teraz, a nie tego, co będzie wiadomo za tydzień. Zwlekanie bywa dużo bardziej kosztowne niż niedoskonała, ale podjęta na czas reakcja.
Kolejna rzecz, której wiele osób nie bierze pod uwagę, to fakt, że kryzys nie rozwija się liniowo. To nie jest spokojna, przewidywalna droga od punktu A do punktu B. Czasem długo wydaje się, że „jeszcze jest okej”, a potem nagle wszystko przyspiesza. Nagle siada ciało. Nagle rozsypuje się sen. Nagle pojawia się lęk, bezradność, panika, odcięcie, rozpacz. I ludzie są wtedy zdziwieni, bo przecież „jeszcze chwilę temu było w miarę normalnie”. Tylko że to „w miarę” bardzo często było już ostatnim etapem przed przeciążeniem, którego nikt nie zatrzymał w porę.
Bardzo mało mówi się też o tym, że kryzys nie dotyka wszystkich po równo. To nie jest doświadczenie sprawiedliwe. Najmocniej uderza tam, gdzie już wcześniej było mniej zasobów, mniej wsparcia, mniej bezpieczeństwa, mniej marginesu na błąd. Dlatego tak ważne jest, by nie porównywać cierpienia i nie oceniać cudzej odporności własną miarą. I chyba najważniejsze: ludzie często myślą, że po kryzysie po prostu wraca się do dawnej wersji siebie. A przecież bardzo często już nie wraca się do „starej normalności”. Po kryzysie człowiek bywa inny. Ostrożniejszy. Mądrzejszy. Czasem bardziej kruchy, ale też bardziej świadomy. I to nie musi oznaczać porażki. To może oznaczać, że coś bardzo trudnego zostawiło ślad, ale też nauczyło nowego sposobu patrzenia na siebie, swoje granice i swoje życie.
Kryzys to nie tylko chwila pęknięcia. To proces, który długo narasta, mocno uderza i często na długo zmienia człowieka. Im szybciej to zrozumiemy, tym większa szansa, że przestaniemy go lekceważyć, upraszczać i oceniać. A zaczniemy naprawdę widzieć.
